Regie over Eigen leven

En het recht op een eerlijk proces

In kliniek FPC De Rooyse Wissel waren rondleidingen voor belangstellenden. Een soort verkooppraatje voor het tbs systeem dat met de jaren veel imagoschade heeft opgelopen onder de bevolking. Ik heb een aantal van die rondleidingen meegelopen. De psychiater die de rondleidingen verzorgde begon altijd met hetzelfde introductiepraatje. Wat hij de mensen voorhield was dat het tbs systeem (vroeger heette het tbr systeem) een restant was van de sociale jaren ’70 waarin men nog dacht dat de mens genezen kon worden. De samenleving, dus het tbs systeem is ook veranderd, het tbs systeem is nu een systeem waarin de samenleving tegen de geestelijk gestoorde beschermd moet worden. Als mens dat over wetenschap nadenkt, wetenschap als bron kennis, maar ook als maatschappelijk verschijnsel zou ik daar een interpretatie aan kunnen geven. Vanuit wetenschappelijk oogpunt houdt hij de mensen voor van het is eigenlijk volkomen flauwekul wat ik hier aan het doen ben, als maatschappelijk verschijnsel heeft het weinig met wetenschap van doen, maar zolang jullie niet begrijpen wat ik hier zeg, verdien ik er een goede boterham mee. Wat zegt deze psychiater tussen de regels door, kunnen we eigenlijk wel tussen de regels lezen? Om tussen de regels door te kunnen lezen, moeten we kunnen relativeren, moeten we onze blik verruimen, moeten we gevoel gaan krijgen met de betekenissen van de woorden en uitdrukkingen, moeten we ons kunnen verbeelden wat die tekens te betekenen hebben en welk effect ze hebben op het gevoel Wat deze meneer zegt is een systeem van hoop, wij er een systeem van onderdrukking hebben gemaakt.

Zal een dergelijke omslag in denken en doen zoals deze psychiater verwoordde geen effect hebben op gedragsdeskundigen patiënten benaderen, beoordelen en behandelen? Een wetenschap dat buiten de dimensie van de maatschappelijke veranderingen staat? Is het niet in beginsel zo dat een maatschappij dat zich beschermd wil tegen de psychiatrisch patiënt, iets van de psychiatrisch patiënt verwacht? De patiënt dient zich aan ons aan te passen, de patiënt dient zich onze normen aan te nemen, de patiënt dient zich rekenschap te geven aan onze gevoelens? 

In de drie maanden in 2001 dat ik behandeld werd in een gevangenis in Doetinchem werd ik nergens met rust gelaten. Zelfs algemene kerkdiensten werden aangewend om ‘boodschappen’ door te geven. Ik hoor haar het nog zeggen tijdens een dienst; ‘je moet ons loslaten, niet door ons niet meer te zien, maar zo nu en dan dat we contact hebben’. Ik wist direct waar dat vandaan kwam. In die week erna ben ik bij de dominee/humanist op gesprek gegaan en verhaal gaan halen. Ik heb haar geconfronteerd met die uitspraak en haar gezegd dat ze die boodschap van mijn tante Alie van Ede had. Ze schrok zich kapot, door de schrik die haar overkwam kon ze dit ontkennen, ze moest wel toegeven.

Je moet ons loslaten, niet door ons niet meer te zien. In de context waarin ik leefde en de idiotie van de uitspraak zelve was het niet zo moeilijk om te weten waar die uitspraak vandaan kwam. Minachting van mijn verstand is mij wel vaker voorgekomen. Tussen de regels door, je moet ons loslaten, niet meer door ons niet meer te zien, maar zo nu en dan. Een beetje psycholoog zou haar psychologie kunnen doorgronden, haar wijze van omgang met de wereld. Ze wil zo graag familie zijn, ze wil zo graag familie hebben, maar al die leugens en bedrog, familie kon ook niet te dicht bij haar komen; ‘zo nu en dan’. Feem, dominee en humanist tegelijk, de wereld is geweldig toch? Feem, de seksuele revolutie was volkomen aan haar voorbij gegaan, ik had al langer begrepen dat ze liever iets meer dominee wilde zijn dan humanist. In een gesprek vertelde ik haar dat ik het moeilijk had met intimiteiten. Haar hele gezicht trok rood weg en veranderde meteen van onderwerp. Ik ben voor mijzelf naar de psychiatrie gestapt, voor mijzelf, om mijzelf te onderzoeken, om te ontdekken waarom ik was zoals ik was. Ik wilde tussen de regels van mijn eigen leven leren kijken. Waarom zat ik in de compleet verkeerde relatie? Waarom had ik altijd een ambivalent gevoel als ik in contact was met tante Alie van Ede? Waarom was het niet mogelijk om intieme vriendschappen op te bouwen? Zwaar overspannen stap ik naar de psychiatrie, ik zette mijzelf even op de eerste plaats, ik had even geen tijd meer voor de ander, je kunt een ander pas helpen als jezelf veilig staat, dat stond ik bepaald niet.

Ik heb nog steeds medelijden met mijzelf als ik aan die periode terugdenk. De klaagmuur in Jeruzalem is z’on gek fenomeen nog niet. Een muur zal niet naar je luisteren, die zal je niet horen, daar hoef je ook geen medegevoel van te verwachten. Dat is misschien ook maar goed ook. Als je ten einde raad bent, psychisch op instorten staat, smeekt om een luisterend oor, dan wordt je verscheurd door onmacht en wanhoop daar tegen dit soort mensen als Feem aan te kijken, die met al hun goede bedoelingen de regie over je leven willen overnemen en terug willen brengen naar relaties waarvan je in je hart weet dat het anders moet.

U kunt alleen uzelf veranderen en niet de ander, ik weet niet hoe vaak ik dat in de psychiatrie heb gehoord, maar wel vaak. Wat ze eigenlijk bedoelen te zeggen is u moet veranderen, want ik zal niet voor jou veranderen, u moet zich aan mij aanpassen. Dat klopt! Ik stap naar de psychiatrie voor mijzelf, om mijzelf te onderzoeken. Als in dat onderzoek blijkt dat er relaties zijn die wringen, die niet passen bij het gevoel, niet passen wat ik zou willen uitdragen, dan is men vervolgens gekwetst, is men moreel verontwaardigd. Zo hebben we het niet bedoeld, als je gewoon aan ons aanpast en onze vuiligheid accepteert, kunnen we gewoon toch weer samenzijn? Dan is men zo verontwaardigd dat het narcisme met grof geweld de kop ingedrukt moet worden, want je zult en je moet met ons samenleven!

Weerzinwekkend als je tussen de regels doorleest om in een maatschappij te leven dat zich beschermd wil zien tegen de psychiatrisch patiënt.

Betere mensen of de tirannie van de norm

Translate »

contact formulier