Over taal in wetenschap, media en filosofie

Rationalisme versus empirisme

Ik weet nog zeer goed wanneer mij deze gedachte in mij opkwam, het 2006 in HvB te Vught. Sommige gedachten hebben lange wegen nodig, kronkelige wegen langs velen vergezichten, diepe oceanen, droge vlaktes en moerassen. Soms kwam het idee weer naar boven en trok ik hem aan zijn oren en bekeek hem van alle kanten. Waar je niet bewust van bent is tijdens de ontdekkingsreis langs vele filosofische en wetenschappelijke problemen, dat dit ene idee zich overal aan hecht, het stuurt de gedachte, verbreed en plaatst alles in een ander perspectief zonder dat je in de gaten hebt dat dit ene idee onder de oppervlakte aanwezig is. Maar het is aanwezig in de diepere lagen van het onbewuste. En ineens was het klaarlicht, helder staat de wereld mij voor ogen en tegelijk hoe simpel de wereld kan zijn; het equivalentieprincipe tussen denken en empirie. Kan het gemakkelijker, kijk, daar hoef ik geen gedrocht als ‘De kritik der reine vern├╝nft’ voor te schrijven. Uit welke eenvoud kan de wereld bestaan? Het klinkt misschien voorbarig, maar ik het de stellige indruk dat hiermee de laatste fase van het dualisme is gezet; Plato kan eindelijk in de vergetelheid geraken. Hoe is het mogelijk dat nog nooit iemand hier ooit eerder aan heeft gedacht??? Kan ik mij het recht verschaffen Eureka door de straten de dansen? De gedachte is zo simpel, de logica is van een ongekende eenvoud, dat ik op geen enkele wijze kan voorstellen dat er nog nooit iemand is geweest in de afgelopen 2500 jaar die er bij stil heeft gestaan. Hoe is dit mogelijk? Hoe is het mogelijk dat nog nooit iemand het feitelijk bestaande van het lege begrip nog nooit eerder heeft aangetoond? Hoe is het mogelijk dat dit nooit eerder is opgemerkt? Hoeveel knappe koppen hebben er aan de problematiek van het rationalisme en empirisme gewerkt en gedacht, hoe is het mogelijk dat aan deze simpele gedachte nooit is gedacht, kan dit mogelijk zijn. Maar het is natuurlijk evenzeer waar, tussen 2006 en vandaag 2021 zit een lange denkweg! Over pakweg 100 jaar hebben we een volwaardige monistische wetenschap, ik weet het zeker, dat is vanaf nu niet meer tegen te houden! Maar dat is natuurlijk ook de reden waarom hier nog nooit eerder aan is gedacht, hoe zouden we zonder metafysica kunnen? Hoe zeer ook Friedrich Nietzsche tegen de metafysica gekant was, een laatste metafysicus zullen we hem noemen! Maar goed, het imaginaire als uitgangspunt was nog net niet aan hem besteed, misschien ook wel, in ieder geval heeft hij het nooit met grote duidelijkheid gearticuleerd. De taal is voor het eerst be-grepen.