Over taal in wetenschap, media en filosofie

Macht van het teken

Er doet zich een een merkwaardig verschijnsel voor in het het gebruik van de taal. Het merkwaardige verschijnsel dat we de ander macht geven over het teken over jezelf. We geven letterlijk de ander de wapens in handen, macht over jou, om invloed uit te kunnen oefenen op  jou gevoelsleven. Ieder weldenkend mens die zich daar over bezint, zou toch geen andere conclusie kunnen trekken dat dit iets is wat je niet wilt. Toch ligt het in ons natuurlijk gedrag dit wel te doen. Waarom zou ik mijn tegenstander de wapens in handen geven om invloed op mij uit te kunnen oefenen? Het hakenkruis bijvoorbeeld oefent bij de meeste mensen nog steeds een enorme kracht op hen uit, het zien van dit teken roept heftige emoties bij mensen op. Daarbij trek ik niet de rechtvaardiging ervan in twijfel, wat ik in twijfel breng is of het ook efficiënt, nuttig, is om de tegenstander je deze macht te geven over je eigen gevoelsleven? Iedere goede militaire strateeg weet namelijk dat je de tegenstander geen macht moet geven maar machteloos moet maken om de strijd te winnen. Strategisch wil je je tegenstander immers toch niet sterker maken? Deze curiositeit is in het menselijk doen en laten is het aangrijpingspunt wat ons tot kuddedier maakt, een kuddedier dat in strijd is om het bestaan van de betekenis (survival of the fitterst). Als we eenmaal de absurditeit van deze curiositeit hebben ingezien, kunnen we nader onderzoeken in welke vormen van machtsuitoefening dit optreedt 1).

1)  In het dagelijks leven worden we meer en meer geconfronteerd met beperkende maatregelen met betrekking tot het vrije woord, vrijheid van meningsuiting.

  • Cartoon, spotprenten over Mohammed worden in de islamitische wereld als kwetsend, beledigend, taboe, verboden tekens ervaren. Een dergelijke ‘vrijheid van meningsuiting’ wordt niet getolereerd en wordt zelfs afgedwongen door terreur, fysiek geweld. De ander dient zich te schikken hoe en welke tekens mogen gebruikt en welke niet. Machtsuitoefening over de ander.
  • Woord purisme. Woorden en tekens worden opgelegd aan de ander, zo wil men bijvoorbeeld het woord ‘neger’ uit het vocabulaire schrappen, de  algemene omgangstaal. Extra gevaar van deze machtsuitoefening is dat deze vorm in een ‘wetenschappelijk sausje’ wordt gegoten dit terwijl er helemaal geen taaltheorie is die dit rechtvaardigt! pseudowetenschap! Machtsuitoefening over de ander.
  • De politie ziet een poster van activisten dat hen niet welgevallig is. De politie spreekt zich vervolgens uit dat ‘vrijheid van meningsuiting’ een groot goed is maar dat we hier wel zorgvuldig mee om moeten springen, hier is sprake van ‘laster’. De politie beraadt zich op ‘juridische stappen’. Er is hier wel degelijk sprake van inperken van vrijheid van meningsuiting. De ander dient zich te schikken naar het teken gebruik van de politie, overheid. Machtsuitoefening over de ander.

 

Een paar voorbeelden van machtsuitoefening over de ander met betrekking tot het gebruik van tekens. De voorbeelden laten zien waarom wij zulke slechte militaire strategen zijn, het laat zien waarom wij macht aan de ander geven over onszelf. Het is namelijk bijzonder efficiënt en nuttig! Want volgens de principes van de evolutietheorie vergroot deze machtsuitoefening de eigen overlevingskansen, de overlevingskansen van de groep (waarbij in acht genomen dient te worden dat er hier natuurlijk sprake is van puur opportunisme). Deze drie vormen van inperking van de vrijheid van meningsuiting zijn directe vormen, later zal ik de indirecte vormen van machtsuitoefening bespreken. Laat ook duidelijk zijn dat alle kuddedieren, zonder enige uitzondering de vrijheid van meningsuiting niet echt hoog hebben staan.